Spółka, określone w umowie zrzeszenie osób bądź kapitału utworzone celem prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka stanowi jeden z rodzajów formy organizacyjno-prawnej, pod postacią której funkcjonują przedsiębiorstwa.
Z punktu widzenia podstawy ekonomicznej utworzenia spółki, dzieli się je na spółki: osobowe (spółki cywilne, spółki jawne, spółki komandytowe) i kapitałowe (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne).
Z punktu widzenia źródła prawa regulującego powstanie i działalność spółek: na spółki prawa cywilnego (spółki cywilne) oraz spółki prawa handlowego (spółki jawne, komandytowe, z ograniczoną odpowiedzialnością, akcyjne).

Spółki prawa cywilnego są uwidaczniane w ewidencji działalności gospodarczej, podstawą ich funkcjonowania jest kodeks cywilny. Spółki prawa handlowego są umieszczane w rejestrze handlowym prowadzonym przez właściwe sądy. Podstawą ich funkcjonowania jest kodeks handlowy.

Spółki osobowe:
Spółka cywilna

Jeżeli chcesz prowadzić niewielką firmę wspólnie z kimś, kto dostarczy Ci kapitału lub posiada jakieś cenne w zamierzonej działalności umiejętności, to zapewne pomyślisz o założeniu z nim spółki cywilnej. Podstawowe kwestie związane z funkcjonowaniem takiego podmiotu są uregulowane w art.
860-875 Kodeksu cywilnego. Dotychczas spółki cywilne były uznawane za podmioty prowadzące działalność gospodarczą, czyli "przedsiębiorców", jednakże od 1 stycznia, 2001 r. przedsiębiorcami są nie same spółki cywilne, lecz jedynie ich wspólnicy.

Spółka cywilna (zwana także spółką prawa cywilnego w odróżnieniu od spółek prawa handlowego) jest umową, w której wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Do prowadzenia spraw spółki jest uprawniony, ale także i zobowiązany, każdy wspólnik. Nie należy mu się z tego tytułu dodatkowe wynagrodzenie, lecz może on żądać zwrotu poniesionych wydatków. Oznacza to, że nie będziesz mógł zawrzeć ze swoją spółką umowy o pracę, której przedmiotem byłoby prowadzenie spraw spółki. Jednakże spółka - biorąc pod uwagę Twoje kwalifikacje zawodowe - może Cię zatrudnić do wykonywania innej pracy. Każdy wspólnik może prowadzić bez uprzedniej uchwały wspólników sprawy, które nie przekraczają zakresu zwykłych czynności spółki, (czyli czynności dotyczących jej normalnego funkcjonowania, takich jak zawieranie standardowych kontraktów czy zamawianie i odbiór towarów potrzebnych w bieżącej działalności). Jeżeli jednak przed zakończeniem takiej sprawy chociażby jeden z pozostałych wspólników sprzeciwi się jej prowadzeniu, potrzebna będzie uchwała wspólników. Uchwała wspólników potrzebna jest także w pozostałych sprawach, takich jak ustanowienie pełnomocnika, rozszerzenie działalności na nowe obszary, zakup nieruchomości lub nowej maszyny. Jednakże każdy wspólnik może bez uprzedniej uchwały wspólników wykonać czynność nagłą, której zaniechanie mogłoby narazić spółkę na niepowetowane straty. W braku odmiennej umowy lub uchwały wspólników każdy wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki (np. przy zawieraniu umów z innymi podmiotami) w takich granicach, w jakich jest uprawomocniony do prowadzenia jej spraw. W praktyce jednakże wspólnicy wskazują zwykle jedną lub dwie osoby mające być pełnomocnikami spółki.

Jak założyć spółkę cywilną

Sama umowa spółki może być zawarta w dowolnej formie, także ustnie. Wprawdzie zgodnie z art. 860 § 2 Kodeksu cywilnego umowa spółki powinna być stwierdzona pismem, lecz wymóg ten jest wprowadzony wyłącznie dla celów dowodowych - jeżeli zaniedbasz spisania umowy, to i tak będzie ona ważna, lecz w razie sporu w sądzie nie będziesz mógł swobodnie dowodzić faktu zawarcia umowy i jej treści za pomocą dowodów z zeznań świadków oraz z przesłuchania stron. W formie wkładu możesz wnieść do spółki własność rzeczy lub tylko prawo do ich używania, inne prawa (np. patent), możesz także zobowiązać się do świadczenia określonych usług na rzecz spółki, (lecz pamiętaj, że za tę pracę będzie Ci przysługiwał jedynie udział w zyskach, a nie żadne dodatkowe wynagrodzenie). Jeżeli nie umówisz się ze wspólnikami inaczej, to będzie domniemanie, że Wasze wkłady mają jednakową wartość. Musisz wiedzieć, że zgodnie z art. 867 Kodeksu cywilnego każdy wspólnik jest uprawniony do równego udziału w zyskach i w tym samym stosunku uczestniczy w stratach, bez względu na rodzaj i wartość wkładu. Jednakże w umowie spółki można inaczej ustalić stosunek udziału wspólników w zyskach i stratach. Można nawet zwolnić niektórych wspólników od udziału w stratach, natomiast nie można wyłączyć wspólnika od udziału w zyskach. I jeszcze jednak ważna wiadomość: ustalony w umowie stosunek udziału wspólnika w zyskach odnosi się w razie wątpliwości także do udziału w stratach. Zazwyczaj umowę spółki zawiera się na czas nieoznaczony, lecz - jeżeli takie są Twoje potrzeby - możesz utworzyć spółkę na jakiś konkretny czas (np. dwa lata). W myśl art. 868 Kodeksu cywilnego wspólnik może żądać podziału i wypłaty zysków dopiero po rozwiązaniu spółki. Jeżeli jednak Twoja spółka zostanie zawarta na dłuższy okres, to będziesz miał prawo żądać podziału i wypłaty zysków z końcem każdego roku obrachunkowego. Dotychczas zaletą spółki cywilnej było to, że - w odróżnieniu od spółek prawa handlowego rejestrowanych przez sąd - działanie w takiej formie wymagało jedynie zgłoszenia do prowadzonej przez gminy ewidencji działalności gospodarczej. Jednakże od 1 stycznia 2001 r. (w związku z wejściem w życie Prawa działalności gospodarczej oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym) kwestie związane z rejestracją wspólników spółek cywilnych przeszły w gestię sądów rejestrowych, z tym, że przewidziany jest pewien okres przejściowy.


Zalety i wady spółki cywilnej

Niewątpliwie największą zaletą spółki cywilnej jest łatwość jej utworzenia i późniejszego prowadzenia, pozwalająca zwykle uniknąć wydatków na porady prawników. Inną ogromną zaletą spółki cywilnej, której wspólnikami są jedynie osoby fizyczne, jest to, że - podobnie jak w przypadku indywidualnej działalności gospodarczej - możesz zamiast skomplikowanych (i raczej drogich w prowadzeniu) ksiąg rachunkowych wybrać posługiwanie się łatwiejszą podatkową księgą przychodów i rozchodów, jeżeli tylko Twoje roczne przychody netto będą niższe niż 800 000 EURO. Od zysków osiągniętych ze spółki będziesz płacił podatek dochodowy od osób fizycznych na identycznych zasadach jak w przypadku indywidualnej działalności gospodarczej i będziesz mógł korzystać ze zryczałtowanych form opodatkowania. Jeżeli chodzi o podatek VAT, to spółka cywilna będzie odrębnym od wspólników podatnikiem i w żadnym przypadku nie może ona korzystać z Twojego numeru NIP. Ogromną wadą spółki cywilnej jest natomiast to, że za jej zobowiązania wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Oznacza to, że za ewentualne długi swojej spółki będziesz odpowiadał także Ty, i to całym swoim majątkiem (a nie tylko jego częścią związaną z działalnością gospodarczą), zarówno obecnym jak i przyszłym. Dotyczy to zarówno długów wobec kontrahentów (np. dostawców) jak i zobowiązań podatkowych i należności ZUS. To, że jest to odpowiedzialność solidarna oznacza, iż nie jest tak, że każdy ze wspólników odpowiada proporcjonalnie do swojego udziału w spółce - wręcz przeciwnie: wierzyciel może dowolnie wybrać wspólnika lub wspólników, od których będzie dochodzić zapłaty całości lub części należności. Oczywiście, jeżeli Ty pokryjesz długi spółki, to możesz żądać zwrotu części pieniędzy od pozostałych wspólników, lecz nie zawsze przyniesie to efekt. Dlatego przed przystąpieniem do spółki powinieneś rozważyć możliwość spisania z małżonkiem intercyzy, gdyż może się okazać, że spółka, w której masz bardzo niewielki udział będzie miała ogromne długi i to właśnie Ty będziesz musiał je spłacać

Spółka jawna

Spółka jawna jest pod wieloma względami podobna do spółki cywilnej, chociaż jej struktura i zasady funkcjonowania są bardziej skomplikowane. Dotychczas była zdecydowanie mniej rozpowszechnioną formą prowadzenia działalności, lecz teraz to się zmieni, gdyż zgodnie z obowiązującym od 1 stycznia, 2001 r. Kodeksem spółek handlowych spółka cywilna, której przychody netto ze sprzedaży towarów lub świadczenia usług w każdym z dwóch kolejnych lat obrotowych osiągnęły równowartość w walucie polskiej, co najmniej 400 000 EURO, powinna zostać przekształcona w spółkę jawną.

Przepisy definiują spółkę jawną jako spółkę osobową, (czyli spółkę, której funkcjonowanie oparte jest na bezpośrednim udziale i zaangażowaniu wspólników nie tylko wnoszących majątek, lecz także poświęcających spółce swój czas i pracujących na jej rzecz, a także reprezentujących ją na zewnątrz w kontaktach z innymi podmiotami), która prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą, a nie jest inną spółką handlową. Słowo "firma" użyte w tym kontekście oznacza nazwę, pod którą spółka handlowa prowadzi swoje przedsiębiorstwo. Nazwa ta podlega specjalnej ochronie (tymczasem oznaczenia przybierane przez spółki cywilne i jednoosobowych przedsiębiorców nie są firmami i ich ochrona nie jest tak silna).

Jak założyć spółkę jawną

Umowa spółki jawnej musi zawierać przynajmniej firmę i siedzibę spółki, określenie wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika i ich wartość, przedmiot działalności spółki oraz czas trwania spółki, (jeżeli jest oznaczony), chociaż oczywiście lepiej jest, jeżeli ta umowa reguluje także inne istotne kwestie związane z funkcjonowaniem Twojej spółki. Musisz pamiętać, że umowa powinna być zawarta na piśmie - w przeciwnym przypadku nie będzie ważna. Zupełnie wystarczy zwykła forma pisemna i nie trzeba ponosić wydatków na notariusza. Gdy już zawrzesz umowę spółki, czeka Cię zgłoszenie jej do sądu rejestrowego. Wybierając nazwę dla swojej spółki musisz pamiętać, że w przypadku spółki jawnej firma powinna zawierać nazwiska lub firmy (nazwy) wszystkich wspólników albo nazwisko/firmę (nazwę) jednego albo kilku wspólników oraz dodatkowe oznaczenie "spółka jawna". Zasadą jest, że wspólnicy uczestniczą w zyskach i stratach spółki jawnej na zasadzie równości, bez względu na rodzaj i wartość swoich wkładów. Jednakże konstruując umowę swojej własnej spółki możesz te kwestie rozstrzygnąć inaczej, np. uzależniając udział w zysku od wielkości wkładu. Musisz przy tym pamiętać, że w razie wątpliwości przyjmuje się, że określony w umowie spółki udział wspólnika w zysku odnosi się także do jego udziału w stratach. W umowie spółki można też zwolnić wspólnika od udziału w stratach. Podziału i wypłaty całości zysku będziesz mógł żądać z końcem każdego roku obrotowego, z tym, że jeżeli wskutek poniesionej przez spółkę straty Twój udział kapitałowy zostanie uszczuplony, zysk spółki powinien zostać przeznaczony w pierwszej kolejności na uzupełnienie tego udziału. Będąc wspólnikiem spółki jawnej będziesz miał prawo żądać corocznie wypłacenia odsetek w wysokości 5% od swojego udziału kapitałowego, nawet, gdy spółka poniosła stratę.

Wady i zalety spółki jawnej

Zaletą spółki jawnej jest to, że stosunkowo łatwo jest ją utworzyć i nie wymaga to bardzo dużych nakładów finansowych. Dodatkowo każdy wspólnik ma prawo reprezentowania spółki (chyba, że w umowie znalazły się przeciwne postanowienia) i kontroli jej działalności. Istotną wadą spółki jawnej jest to, że każdy jej wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką (odpowiedzialność solidarna polega na tym, że wierzyciel może dowolnie wybrać, od kogo ze zobowiązanych będzie żądać zapłaty całości lub części należności, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych dłużników). Jednakże jest to odpowiedzialność subsydiarna, (czyli pomocnicza), co oznacza, że wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Ponadto wspólnik spółki jawnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe (a także zaległości wobec ZUS) spółki lub wspólników, wynikające z działalności spółki. Podobnie jak w przypadku spółki cywilnej, od zysków osiągniętych ze spółki jawnej będziesz płacił podatek dochodowy od osób fizycznych na identycznych zasadach jak w przypadku indywidualnej działalności gospodarczej. Jeżeli chodzi o podatek VAT, to spółka będzie odrębnym od wspólników podatnikiem i w żadnym przypadku nie może ona korzystać z Twojego numeru NIP. Decydując się na utworzenie spółki jawnej musisz wiedzieć, że podmiot ten jest zobowiązany do prowadzenia pełnej księgowości zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości i w związku z tym ewentualne wydatki na biuro rachunkowe będą wyższe niż w przypadku spółki cywilnej prowadzącej podatkową księgę przychodów i rozchodów.

Spółka partnerska

Jeżeli zamierzasz wykonywać wolny zawód i nie masz wystarczających środków finansowych, aby robić to samodzielnie, to powinieneś pomyśleć o założeniu spółki partnerskiej ze znajomym, który znajduje się w podobnym położeniu. Jest to zupełnie nowy typ spółki, wprowadzony do polskiego prawa od 1 stycznia 2001 r. i oparty na wzorach zachodnich.

Spółką partnerską jest spółka osobowa, (czyli spółka, której funkcjonowanie oparte jest na bezpośrednim udziale i zaangażowaniu wspólników nie tylko wnoszących majątek, lecz także poświęcających spółce swój czas i pracujących na jej rzecz, a także reprezentujących ją na zewnątrz w kontaktach z innymi podmiotami), utworzona przez wspólników (zwanych partnerami) w celu wykonywania wolnego zawodu w spółce prowadzącej przedsiębiorstwo pod własną firmą. Każdy partner ma prawo reprezentować spółkę samodzielnie, chyba, że umowa spółki stanowi inaczej. Możliwe jest jednak - jeżeli istnieją ku temu ważne powody - pozbawienie partnera prawa reprezentowania spółki. Umowa spółki partnerskiej może przewidywać, że prowadzenie spraw i reprezentowanie spółki powierza się zarządowi.

Jak założyć spółkę partnerską

Formalności związana z utworzeniem i funkcjonowaniem spółki partnerskiej są bardziej skomplikowane niż w przypadku spółki cywilnej czy jawnej. Umowa spółki powinna być zawarta w formie aktu notarialnego i zawierać: 1) określenie wolnego zawodu wykonywanego przez partnerów w ramach spółki, 2) przedmiot działalności spółki, 3) nazwiska i imiona partnerów, którzy ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spółki, (jeżeli tacy będą), 4) w przypadku, gdy spółkę reprezentują tylko niektórzy partnerzy, nazwiska i imiona tych osób, 5) firmę i siedzibę spółki, 6) czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony, 7) określenie wkładów wnoszonych przez każdego partnera i ich wartość. Spółkę należy zgłosić do sądu rejestrowego dołączając dokumenty potwierdzające uprawnienia każdego partnera do wykonywania wolnego zawodu. Powstanie ona z chwilą wpisu do tego rejestru. Firma spółki partnerskiej powinna zawierać nazwisko, co najmniej jednego partnera, dodatkowe oznaczenie "i partner" ("i partnerzy") albo "spółka partnerska" oraz określenie wolnego zawodu wykonywanego w spółce. Firmy z takim oznaczeniem może używać tylko spółka partnerska.


Wady i zalety spółki partnerskiej

Największą zaletą spółki partnerskiej jest to, że została ona ukształtowana tak, aby każdy wspólnik ponosił odpowiedzialność tylko za własne działania i zaniedbania, nie zaś za winy innych wspólników. Zgodnie z art. 95 § 1 Kodeksu spółek handlowych partner nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe w związku z wykonywaniem przez pozostałych partnerów wolnego zawodu w spółce, jak również za zobowiązania spółki będące następstwem działań lub, zaniechań osób zatrudnionych przez spółkę na podstawie umowy o pracę lub innego stosunku prawnego, które podlegały kierownictwu innego partnera przy świadczeniu usług związanych z przedmiotem działalności spółki. Umowa spółki może przewidywać, że niektórzy partnerzy godzą się na ponoszenie odpowiedzialności tak jak wspólnik spółki jawnej, lecz zastanów się dobrze nim podejmiesz takie ryzyko. Spółka partnerska jest spółką osobową, a więc od zysków z niej osiągniętych będziesz płacił podatek dochodowy od osób fizycznych na identycznych zasadach jak w przypadku indywidualnej działalności gospodarczej. Dla celów podatku VAT spółka będzie odrębnym od wspólników podatnikiem i musi uzyskać numer NIP. Decydując się na utworzenie spółki partnerskiej musisz wiedzieć, że podmiot ten jest zobowiązany do prowadzenia pełnej księgowości zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości.

Spółka komandytowa

Cechą charakterystyczną spółki komandytowej jest to, że zawsze uczestniczą w niej dwa rodzaje wspólników: część z nich pełni rolę bardzo podobną do roli wspólników w spółce jawnej, zaś sytuacja pozostałych przypomina położenie wspólników w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

W myśl przepisów Kodeksu spółek handlowych spółką komandytową jest, bowiem spółka osobowa mająca na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą, w której wobec wierzycieli za zobowiązania spółki, co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (jest on zwany komplementariuszem), a odpowiedzialność, co najmniej jednego wspólnika (zwanego komandytariuszem) jest ograniczona. Jeżeli więc ktoś proponuje Ci abyś został wspólnikiem spółki komandytowej, pierwszym pytaniem powinno być, czy proponuje Ci rolę komplementariusza czy też komandytariusza. Konsekwencje istnienia tych dwóch kategorii wspólników znajdują swoje odbicie także w nazwie, pod jaką działa taka spółka. Mianowicie firma spółki komandytowej powinna zawierać nazwisko jednego lub kilku komplementariuszy oraz dodatkowe oznaczenie "spółka komandytowa" (dopuszczalne jest używanie w obrocie skrótu "sp.k"). Natomiast nazwisko komandytariusza nie może być zamieszczane w firmie spółki. W przypadku zamieszczenia nazwiska lub firmy (nazwy) komandytariusza w firmie spółki, komandytariusz ten odpowiada wobec osób trzecich tak jak komplementariusz - jeżeli więc wynegocjowałeś ze swoim przyszłym wspólnikiem, że w Waszej spółce Ty będziesz zajmował bezpieczniejszą pozycję komandytariusza, to w żadnym razie nie możesz pozwolić, aby Twoje nazwisko stało się elementem firmy tej spółki. Możesz także utworzyć spółkę komandytową z osobą prawną, (której odpowiedzialność jest z natury ograniczona do posiadanego przez nią majątku) jako komplementariuszem. W takim przypadku firma spółki komandytowej powinna zawierać pełne brzmienie firmy (nazwy) tej osoby prawnej (tak, aby każdy potencjalny kontrahent mógł się zorientować, z jakim komplemantariuszem ma do czynienia) z dodatkowym oznaczeniem "spółka komandytowa", np. "Finezja" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa. Nie wyklucza to zamieszczenia dodatkowo nazwiska komplementariusza, który jest osobą fizyczną, jeżeli oczywiście w danej spółce taki jest.

Jak założyć spółke komandytową

Umowę spółki komandytowej powinieneś zawrzeć w formie aktu notarialnego. Należy w niej podać: - firmę i siedzibę spółki, - przedmiot działalności spółki, - czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony, - oznaczenie wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika i ich wartość, - oznaczony kwotowo zakres odpowiedzialności każdego komandytariusza wobec wierzycieli (sumę komandytową). Następnie możliwie szybko powinieneś zgłosić spółkę do rejestru handlowego, spółka komandytowa powstaje, bowiem dopiero z chwilą wpisu do rejestru. Jeżeli uczestniczysz przy jej tworzeniu, to musisz pamiętać, że osoby, które działały w imieniu spółki po jej zawiązaniu a przed jej wpisem do rejestru (np. wynajmując lokal na jej siedzibę), odpowiadają solidarnie za zaciągnięte przy tej okazji zobowiązania. Jeżeli chodzi o wkłady wnoszone przez wspólników-komplementariuszy, to mogą być one takie same jak w spółce jawnej. Szczególne regulacje dotyczą natomiast wkładów wnoszonych przez komandytariusza: - jeżeli wkładem komandytariusza do spółki jest w całości lub w części świadczenie niepieniężne, to umowa spółki powinna określać przedmiot tego świadczenia (zwany aportem), jego wartość, jak również osobę wspólnika wnoszącego takie świadczenie niepieniężne, - zobowiązanie do wykonania pracy lub świadczenia usług na rzecz spółki oraz wynagrodzenie za usługi świadczone przy powstaniu spółki nie mogą stanowić wkładu komandytariusza do spółki, chyba, że wartość innych jego wkładów do spółki nie jest niższa od wysokości sumy komandytowej, - jeżeli komplementariuszem jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółka akcyjna, zaś komandytariuszem jest wspólnik tej spółki, wkładu komandytariusza nie mogą stanowić jego udziały w tej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcje tej spółki akcyjnej, - jeżeli umowa nie stanowi inaczej, wkład komandytariusza może być wniesiony w wartości niższej niż suma komandytowa, - postanowienie wspólników zwalniające komandytariusza z obowiązku wniesienia wkładu jest nieważne.

Wady i zalety spółki komandytowej

Jeżeli zdecydujesz się na utworzenie spółki komandytowej, to nie unikniesz wydatków na opłaty notarialne za sporządzenie jej umowy. Jednak wydatek taki może Ci się opłacić, jeżeli w zamian uzyskasz ograniczenie odpowiedzialności charakterystyczne dla pozycji komandytariusza. Komandytariusz odpowiada, bowiem za zobowiązania spółki wobec jej wierzycieli tylko do wysokości sumy komandytowej. Jeżeli jednak jesteś już komandytariuszem i chciałbyś zmniejszyć swoją odpowiedzialność, to pamiętaj, że obniżenie sumy komandytowej nie ma skutku prawnego wobec wierzycieli, których wierzytelności powstały przed chwilą wpisania obniżenia do rejestru. Każdy komandytariusz wnosi wkład do spółki i - w granicach wartości tego wkładu - jest wolny od odpowiedzialności. Jednak w przypadku zwrotu wkładu w całości albo w części odpowiedzialność zostaje przywrócona w wysokości równej wartości dokonanego zwrotu. Musisz też wiedzieć, że w przypadku uszczuplenia majątku spółki przez stratę, uważa się za zwrot wkładu każdą wypłatę dokonaną przez spółkę na rzecz komandytariusza przed uzupełnieniem wkładu do pierwotnej wartości określonej w umowie spółki. Dokonanie takich wypłat nie wymaga wpisu do rejestru. Komandytariusz nie jest jednak obowiązany do zwrotu tego, co pobrał tytułem zysku na podstawie sprawozdania finansowego, chyba, że działał w złej wierze. Natomiast komplementariusze odpowiadają - tak samo jak wspólnicy spółki jawnej - za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką (odpowiedzialność solidarna polega na tym, że wierzyciel może dowolnie wybrać, od kogo ze zobowiązanych będzie żądać zapłaty całości lub części należności, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych dłużników). Jednakże jest to odpowiedzialność subsydiarna, (czyli pomocnicza), co oznacza, że wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Ponadto komplemantariusze odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe (a także zaległości wobec ZUS) spółki lub wspólników, wynikające z działalności spółki. Jako wspólnik spółki komandytowej będziesz płacił podatek dochodowy od osób fizycznych, od zysków osiągniętych ze spółki, na identycznych zasadach jak w przypadku indywidualnej działalności gospodarczej. Jeżeli chodzi o podatek VAT, to spółka będzie odrębnym od wspólników podatnikiem i w żadnym przypadku nie może ona korzystać z Twojego numeru NIP. Decydując się na utworzenie spółki komandytowej musisz wiedzieć, że podmiot ten jest zobowiązany do prowadzenia pełnej księgowości zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości. Jednakże musisz wiedzieć, że ta wygodna, ograniczona odpowiedzialność komandytariusza okupiona jest jego stosunkowo niewielkim wpływem na działalność spółki. Spółkę komandytową reprezentują, bowiem komplementariusze (chyba, że któregoś z nich pozbawiono - na mocy umowy spółki albo prawomocnego orzeczenia sądu - tego prawa). Komandytariusz może reprezentować spółkę jedynie jako pełnomocnik. Jeżeli komandytariusz dokona w imieniu spółki czynności prawnej, nie ujawniając swojego pełnomocnictwa, to odpowiada za skutki tej czynności wobec osób trzecich bez ograniczenia. Podobnie jest w sytuacji, gdy reprezentuje on spółkę nie mając do tego pełnomocnictwa albo przekraczając jego zakres. Tak, więc decydując się na bycie komandytariuszem, nie będziesz miał zbyt dużego wpływu na działalność Twojej spółki. Jednak w sprawach przekraczających zakres zwykłych czynności spółki wymagana będzie Twoja zgoda jako komandytariusza, chyba, że inaczej uregulujesz tę kwestię w umowie spółki. Jako komandytariusz będziesz mógł także sprawować - w pewnym zakresie - kontrolę nad działalnością spółki.

Ponadto na jego wniosek sąd rejestrowy może, z ważnych powodów, zarządzić w każdym czasie udostępnienie mu sprawozdania finansowego lub złożenie innych wyjaśnień, jak również dopuścić go do przejrzenia ksiąg i dokumentów. Uprawnień powyższych nie możesz się zrzec w umowie spółki. Zasadą, przewidzianą w art. 123 Kodeksu spółek handlowych, jest to, że komandytariusz uczestniczy w zysku spółki proporcjonalnie do swojego wkładu rzeczywiście wniesionego do spółki. Jednak umowa spółki może także inaczej regulować tę kwestię. Zysk przypadający komandytariuszowi za dany rok obrotowy jest przeznaczany w pierwszej kolejności na uzupełnienie jego wkładu rzeczywiście wniesionego do wartości umówionego wkładu. Jeżeli natomiast spółka przynosi straty, to - razie wątpliwości - przyjmuje się, że komandytariusz uczestniczy w stracie jedynie do wartości umówionego wkładu; oczywiście jednak lepiej jest szczegółowo uregulować tę kwestię w umowie spółki.

Spółka komandytowo-akcyjna

Spółka komandytowo-akcyjna to nowy typ spółki wprowadzony do polskiego prawa przez Kodeks spółek handlowych, łączący cechy spółki osobowej i kapitałowej.
Jest ona wzorowana na spółkach istniejących w krajach Europy Zachodniej, zwłaszcza w Niemczech i Francji. W spółce tej istnieją dwa typy wspólników, więc nim zdecydujesz się na przystąpienie do takiej spółki, musisz odpowiedzieć sobie na pytanie, do której z tych kategorii chcesz należeć. Zgodnie z definicją zawartą w Kodeksie spółek handlowych, spółką komandytowo-akcyjną jest spółka osobowa mająca na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą, w której wobec wierzycieli za zobowiązania spółki, co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komplementariusz), a co najmniej jeden wspólnik jest akcjonariuszem. Firma spółki komandytowo-akcyjnej powinna zawierać nazwiska jednego lub kilku komplementariuszy oraz dodatkowe oznaczenie "spółka komandytowo-akcyjna". Dopuszczalne jest używanie w obrocie skrótu "S.K.A.". Podobnie jak w przypadku spółki komandytowej, dopuszczalne jest, żeby komplementariuszem była osoba prawna. W taki przypadku firma spółki powinna zawierać pełne brzmienie firmy (nazwy) tej osoby prawnej z dodatkowym oznaczeniem "spółka komandytowo-akcyjna". Nie wyklucza to zamieszczenia nazwiska komplementariusza, który jest osobą fizyczną, o ile taki jest w danej spółce. Jeżeli masz być akcjonariuszem, to Twoje nazwisko w żadnym przypadku nie powinno znaleźć się w firmie spółki komandytowo-akcyjnej, nawet gdyby innym wspólnikom bardzo na tym zależało. Jeżeli nie posłuchasz tej rady, to będziesz odpowiadał wobec osób trzecich tak jak komplementariusz.

Jak założyć spółkę komadytowo - akcyjną

Do założenia spółki komandytowo-akcyjnej konieczne jest sporządzenie, w formie aktu notarialnego, jej statutu. Osoby podpisujące statut są założycielami spółki. Statut ten muszą podpisać przynajmniej wszyscy komplementariusze. Statut spółki powinien zawierać: 1) firmę i siedzibę spółki, 2) przedmiot działalności spółki, 3) czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony, 4) oznaczenie wkładów wnoszonych przez każdego komplementariusza oraz ich wartość, 5) wysokość kapitału zakładowego, sposób jego zebrania, wartość nominalną akcji i ich liczbę ze wskazaniem, czy akcje są imienne, czy na okaziciela, 6) liczbę akcji poszczególnych rodzajów i związane z nimi uprawnienia, jeżeli mają być wprowadzone akcje różnych rodzajów, 7) nazwiska i imiona albo firmy (nazwy) komplementariuszy oraz ich siedziby, adresy albo adresy do doręczeń, 8) organizację walnego zgromadzenia i rady nadzorczej, jeżeli ustawa lub statut przewiduje ustanowienie rady nadzorczej. Spółka komandytowo-akcyjna powstaje z chwilą wpisu do rejestru. Jeżeli działasz w jej imieniu wcześniej, jeszcze przed tą chwilą, to pamiętaj, że odpowiadasz za wszystkie zaciągnięte zobowiązania solidarnie z innymi osobami działającymi w imieniu tej spółki. Dlatego też nie zwlekaj z zarejestrowaniem utworzonej spółki.

Wady i zalety spółki komandytowo-akcyjnej

Niewątpliwą zaletą spółki komandytowo-akcyjnej jest możliwość pozyskania kapitału na rozwój firmy, bez narażania jej jednocześnie na przejęcie przez konkurencję. Wadą są stosunkowo wysokie koszty jej utworzenia (opłaty notarialne za sporządzenie statutu) oraz późniejszego funkcjonowania (obsługa prawna, prowadzenie ksiąg rachunkowych). Ponadto do utworzenia takiej spółki wymagany jest dość wysoki kapitał zakładowy - powinien on wynosić, co najmniej 50 000 złotych. Z byciem komplementariuszem wiąże się także ryzyko odpowiedzialności za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką (odpowiedzialność solidarna polega na tym, że wierzyciel może dowolnie wybrać, od kogo ze zobowiązanych będzie żądać zapłaty całości lub części należności, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych dłużników). Jednakże jest to odpowiedzialność subsydiarna, (czyli pomocnicza), co oznacza, że wierzyciel spółki będzie mógł prowadzić egzekucję z Twojego majątku dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Komplementariusz może wnieść wkład do spółki komandytowo-akcyjnej na kapitał zakładowy lub na inne fundusze, nic nie stoi także na przeszkodzie, abyś objął akcje tej spółki. Jednak nawet wniesienie przez Ciebie wkładu na kapitał zakładowy nie wyłączy Twojej - jako komplementariusza - nieograniczonej odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Natomiast zgodnie z art. 135 Kodeksu spółek handlowych akcjonariusz nie odpowiada za zobowiązania spółki. Musisz jednak zdawać sobie sprawę, że wygodna pozycja akcjonariusza jest okupiona jego małym wpływem na sposób prowadzenia działalności przez spółkę. To komplementariusze mają prawo i obowiązek prowadzić sprawy spółki (chyba, że statut spółki powierza tę czynność tylko niektórym komplementariuszom) i reprezentować ją, (choć mogą być oni pozbawieni tego prawa z mocy statutu lub prawomocnego orzeczenia sądu). Akcjonariusz może reprezentować spółkę jedynie jako pełnomocnik. Jeżeli akcjonariusz dokona czynności prawnej w imieniu spółki nie ujawniając swojego pełnomocnictwa, odpowiada za skutki tej czynności wobec osób trzecich bez ograniczenia. Komplementariusz oraz akcjonariusz uczestniczą w zysku spółki proporcjonalnie do ich wkładów wniesionych do spółki, chyba, że statut stanowi inaczej. Zastanawiając się nad utworzeniem spółki komandytowo-akcyjnej i nad kształtem jej statutu musisz wiedzieć, że w spółce takiej można ustanowić radę nadzorczą. Jeżeli liczba akcjonariuszy przekracza dwadzieścia pięć osób, ustanowienie rady nadzorczej jest obowiązkowe. Członków tej rady nadzorczej powołuje i odwołuje walne zgromadzenie, a komplementariusz ani nikt z zatrudnionych przez niego pracowników nie może być jej członkiem. Rada nadzorcza sprawuje stały nadzór nad działalnością spółki we wszystkich dziedzinach jej działalności. Natomiast walne zgromadzenie decyduje o najważniejszych sprawach dotyczących spółki, takich jak zbycie nieruchomości spółki, podwyższenie i obniżenie kapitału zakładowego, emisji obligacji, połączenie i przekształcenie spółki, zmiana statutu.

Spółki kapitałowe:

Spółka akcyjna

Spółka akcyjna jest typową spółką kapitałową. Celem jej utworzenia jest zwykle zebranie kapitału od bardzo wielu akcjonariuszy. Dzięki temu jest możliwe osiągnięcie celów przekraczających możliwości finansowe jednego czy kilku przedsiębiorców. Jednocześnie forma ta pozwala zaangażować w działalność gospodarczą także drobne kwoty (minimalna wartość nominalna akcji wynosi tylko 1 złoty).

Spółka akcyjna jest osobą prawną - wyodrębnionym organizacyjnie, prawnie i majątkowo podmiotem prawa. Jest z tej racji podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych. Natomiast zyski z udziału w niej - wypłacana akcjonariuszom dywidenda - są dodatkowo opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych (ryczałtem 15% uzyskanego przychodu).

Jak założyć spółkę akcyjną

Zawiązanie spółki akcyjnej następuje w drodze sporządzenia jej statutu - musi być on spisany w formie aktu notarialnego. Osoby podpisujące statut są założycielami spółki. Spółkę akcyjną zawiązać może jedna albo więcej osób, z tym że nie może ona być zawiązana wyłącznie przez jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Spółka ta powstaje i uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania jej do rejestru sądowego - wcześniej jest spółką akcyjną w organizacji. Firma spółki może być obrana dowolnie; z tym że powinna ona zawierać dodatkowe oznaczenie "spółka akcyjna" (dopuszczalne jest używanie w obrocie skrótu S.A.).

Wady i zalety spółki akcyjnej

Z punktu widzenia początkującego lub drobnego przedsiębiorcy, podstawową wadą spółki akcyjnej jest wysokość wymaganego kapitału zakładowego - jest to obecnie minimum 500 000 złotych. Do tego dochodzą ogromne koszty: obsługi prawnej, sporządzania wielu dokumentów w formie aktu notarialnego oraz prowadzenia rachunkowości i corocznego badania sprawozdania finansowego przez biegłego rewidenta. Niewątpliwa zaletą spółki akcyjnej jest z kolei to, że akcjonariusze nie odpowiadają za jej zobowiązania. Jednocześnie jednak musisz mieć świadomość, że w odróżnieniu od spółki z o.o., w spółce akcyjnej co do zasady akcjonariusze nie uczestniczą w zarządzaniu spółką, a ich rola ogranicza się w zasadzie do wniesienia kapitału i ewentualnego pobierania dywidendy.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (Z.O.O)

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest typem spółki bardzo rozpowszechnionym w naszym obrocie gospodarczym. Jej nazwa jest nieco myląca: to nie sama spółka ponosi ograniczoną odpowiedzialność (ona odpowiada bez ograniczeń całym swoim majątkiem); ograniczenie odpowiedzialności dotyczy wspólników tej spółki - uczestnicząc w niej ryzykują oni tylko ten majątek, który wnieśli do spółki..

Jest to spółka kapitałowa, gdyż - w odróżnieniu od spółek osobowych opartych na zrzeszeniu się osób - jej istotą jest przede wszystkim zgrupowanie środków kapitałowych w celu realizacji pewnego zamierzenia. Każdy wspólnik dysponuje liczbą głosów proporcjonalną do wielkości jego udziału, a decyzje w sprawach spółki zapadają większością głosów. Jednak w tej spółce wyraźne są także pewne elementy charakterystyczne dla spółek osobowych: przysługujące wspólnikom prawo indywidualnej kontroli, możliwość wyłączenia (z ważnych powodów) wspólnika przez sąd oraz możliwość wprowadzenia ograniczeń w zbywaniu udziałów. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest osobą prawną, czyli samodzielnym podmiotem praw i obowiązków, różnym od zawiązujących ją wspólników. Ma swój własny majątek i właśnie nim odpowiada za swoje zobowiązania. Kapitał zakładowy spółki powinien wynosić co najmniej 50 000 złotych, a wartość nominalna udziału nie może być niższa niż 500 złotych. Kapitał zakładowy spółki dzieli się na udziały o równej albo nierównej wartości nominalnej. Od umowy spółki zależy, czy wspólnik może mieć tylko jeden, czy więcej udziałów. Jeżeli wspólnik może mieć więcej niż jeden udział, wówczas wszystkie udziały w kapitale zakładowym powinny być równe i są niepodzielne. Organami spółki są zarząd, rada nadzorcza i/lub komisja rewizyjna (przynajmniej jedna z nich jest obowiązkowa w spółkach, w których kapitał zakładowy przewyższa kwotę 500 000 złotych, a wspólników jest więcej niż dwudziestu pięciu) oraz zgromadzenie wspólników. Zarząd (składający się z jednego lub kilku członków) prowadzi sprawy spółki i reprezentuje ją. Tym samym wspólnicy spółki nie mogą sami działać w jej imieniu. Natomiast do zarządu mogą być powołane osoby spośród wspólników lub spoza ich grona. Zgromadzenie wspólników podejmuje najważniejsze dla działania spółki decyzje.

Jak założyć spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością

Jeżeli zdecydowałeś się wraz z innymi osobami zawiązać spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, to powinieneś podpisać z nimi umowę spółki. Dokładnie przyjrzyj się projektowi tej umowy, a w razie potrzeby zasięgnij porady profesjonalisty - jest bardzo wiele spraw, które można uregulować w takiej umowie i czym bardziej będziesz przewidujący przy jej przygotowywaniu, tym mniej niespodzianek spotka Cię w przyszłości. W szczególności jeżeli jakiemuś wspólnikowi mają być przyznane szczególne korzyści lub jeżeli na wspólników mają być nałożone, oprócz wniesienia wkładów na pokrycie udziałów, inne obowiązki wobec spółki, należy to pod rygorem nieważności dokładnie określić w umowie spółki. W każdym razie umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością musi określać: 1) firmę i siedzibę spółki, 2) przedmiot działalności spółki, 3) wysokość kapitału zakładowego, 4) czy wspólnik może mieć więcej niż jeden udział, 5) liczbę i wartość nominalną udziałów objętych przez poszczególnych wspólników, 6) czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony. Aby podpisać taką umowę musicie udać się do notariusza, gdyż musi ona być zawarta w formie aktu notarialnego, w przeciwnym razie nie będzie ważna. Także jeżeli postanowiłeś samodzielnie prowadzić biznes i w tym celu zakładasz jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, to Twoje oświadczenie woli w tej sprawie powinno być złożone przed notariuszem. Firma spółki może być obrana dowolnie - nie musi być to nazwisko wspólnika (oznaczenie osobowe), wręcz przeciwnie zwykle jest to jedno lub kilka słów, czasem precyzujących zakres działania spółki (oznaczenie rzeczowe), a czasem po prostu dobrze brzmiących (oznaczenie fantazyjne). Powinna ona jednak zawierać dodatkowe oznaczenie "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością". Dopuszczalne jest używanie w obrocie skrótu "spółka z o.o." lub "sp.z o.o.". Z chwilą zawarcia umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powstaje spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji. Jest ona reprezentowana przez zarząd albo pełnomocnika powołanego jednomyślną uchwałą wspólników. W spółce jednoosobowej w organizacji jedyny wspólnik nie ma prawa reprezentowania spółki (nie dotyczy to tylko zgłoszenia spółki do sądu rejestrowego). Do powstania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wymaga się: 1) zawarcia umowy spółki, 2) wniesienia przez wspólników wkładów na pokrycie całego kapitału zakładowego, a w razie objęcia udziału za cenę wyższą od wartości nominalnej, także wniesienia nadwyżki, 3) powołania zarządu, 4) ustanowienia rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej, jeżeli wymaga tego ustawa lub umowa spółki, 5) wpisu do rejestru. Staraj się możliwie szybko zgłosić spółkę do rejestru, gdyż za zobowiązania spółki kapitałowej w organizacji odpowiadają i spółka i osoby, które działały w jej imieniu. Ponadto jeżeli nie zgłosisz zawiązania spółki do sądu rejestrowego w terminie sześciu miesięcy od dnia zawarcia umowy, to umowa ta ulegnie rozwiązaniu, a koszty poniesione w związku z nią przepadną.

Wady i zalety spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Najważniejszą zaletą spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest to, że prowadząc biznes w takiej formie nie ryzykujesz, że stracisz cały swój majątek, w tym także tę jego część, której nie przeznaczyłeś na działalność gospodarczą. W zasadzie Twoja odpowiedzialność jako wspólnika ograniczona jest do zadeklarowanych udziałów i wniesionych na ich pokrycie wkładów. Uważaj natomiast, jeżeli jednocześnie jesteś w składzie zarządu spółki - jest sporo przepisów prawnych przewidujących odpowiedzialność członków zarządu wobec spółki i jej wierzycieli. Z kolei dużą wadą spółki z o.o., którą powinieneś wziąć pod uwagę przy wyborze formy działalności, są wysokie koszty związane z jej utworzeniem i funkcjonowaniem. Dotyczy to zarówno kosztów obsługi prawnej spółki, jak i prowadzenia jej rachunkowości i ewentualnego badania sprawozdań finansowych. Szczególnie dotkliwe jest to w jednoosobowych spółkach z o.o., w których oświadczenie woli wspólnika składane spółce wymaga formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. W przypadku gdy wspólnik ten jest zarazem jedynym członkiem zarządu, czynność prawna między tym wspólnikiem a reprezentowaną przez niego spółką wymaga formy aktu notarialnego. Ma to na celu ograniczenie możliwości nadużyć, lecz jednocześnie pociąga za sobą spore koszty. Do niedawna aby założyć spółkę z o.o. wystarczyło zebrać kapitał w wysokości 4000 złotych. Obecnie trzeba do tego 50 000 złotych, co stanowi istotne ograniczenie dostępności tej formy prowadzenia działalności dla drobnych przedsiębiorców. Jak już wiesz, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest osobą prawną i z tej racji odrębnym podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych. Natomiast Twoje zyski z udziału w niej - wypłacana Ci dywidenda - będą dodatkowo opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych (ryczałtem 15% uzyskanego przychodu).